تأخير بيان از وقت خطاب « 1 » تأخير بيان از وقت خطاب به اين معنى است كه مثلا مولى در روز اوّل ماه بگويد : بايد در روز دهم ماه كارى را انجام دهى . سپس تا روز هشتم ماه سكوت كند و آنگاه در روز هشتم ماه بگويد : منظورم از آن كار ، رفتن به سفر بود . يا اينكه روز اول هفته بگويد : بايد روز جمعه به ديدار علما به روى . بعد روز چهارشنبه بگويد : منظورم از علما ، فقها بود . آيا چنين تأخيرى جايز است ؟ اقوال مختلفى نقل شده است كه عبارتند از : 1 - جايز است مطلقا : مشهور ميان اماميه و اهل تسنن همين قول است . بهترين دليل بر اين مطلب ، وقوع آن است . مثلا خداوند - تبارك و تعالى - فرموده : وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ « 2 » ولى كيفيت حج بعدا بيان شده است . سيد مرتضى قدّس سرّه مىگويد : هر چندر قدرت شرط فعل است ، ولى لازم نيست كه مكلف در حال خطاب قادر بر فعل باشد ، و علم به خصوصيات تكليف ، مهم‌تر از قدرت بر فعل نيست . پس همان گونه كه قدرت بر فعل شرط صحت خطاب نيست ، علم به خصوصيات تفصيلى نيز شرط صحت خطاب نيست . « 3 » 2 - مطلقا جايز نيست .

--> ( 1 ) مبادى الوصول ، ص 161 ؛ القوانين ، ص 341 ؛ العدة ، ج 2 ، ص 447 ؛ مطارح الانظار ، ص 225 ؛ ارشاد الفحول ، ص 173 . ( 2 ) آل عمران ، 97 . ( 3 ) الذريعة ، ج 1 ، ص 363 .